‫از زمانی که برای اولین بار، ‫حیات روی زمین شکل گرفت،
‫همیشه در حال تکامل بوده...
‫به واسطه‌ی دنیای همیشه در حال تغییر...
‫و به واسطه‌ی رقابت شدید.
‫ولی یک دوره‌ی قابل توجه وجود داشت...
‫که تکامل به شدت دست به کار شد...
‫و حیوانات زیادی رو به وجود آورد ‫که امروزه هنوز هستند،
‫به همراه غول‌های نمادین...
‫که زمانی بر آنها حکمرانی می‌کردند.
‫این داستان عصر دایناسورهاست.
‫«قسمت پنجم: زیر سایه‌ی غول‌ها»
‫آغاز دوران ژوراسیک است.
‫[200میلیون سال پیش]
‫پانگه‌آ، ابرقاره‌ای که شاهد ‫دوران خزندگان بود،
‫کم‌کم دارد از هم جدا می‌شود.
‫با تغییر صفحات زمین ساختی...
‫با فشار، رودخانه‌های ‫ماگما را به سطح زمین میاورد...
‫و دگرگونی کلی سیاره را آغاز می‌کند.
‫طی میلیون‌ها سال،
‫یک شکاف مذاب، ‫ابرقاره را به دو قسمت تقسیم می‌کند.
‫آب، شکاف جدید بین ‫دو قاره‌ی جدید شکل گرفته را پر می‌کند.
‫همینطور که از هم دور و دورتر می‌شوند،
‫محیط‌های کاملا جدیدی شکل می‌گیرند...
‫که باعث انقراض خیلی‌ها می‌شود،
‫ولی برای بازماندگان، ‫تکامل را به سرعت جلو می‌برد،
‫به خصوص یک گروه از حیوانات.
‫در اعماق جنگل‌های ژوراسیک آمریکای شمالی،
‫بزرگترین حیواناتای که تا حالا روی زمین ‫ قدم گذاشته‌اند، در حال ظهور هستند.
‫دایناسورها.
‫هنگام جدایی پانگه‌آ،
‫دنیای فراوانی را پیش رویشان دیدند.
‫بعضی‌ها، مثل دیپلودوکتس، ‫ارتفاعشان به 25 متر رسید.
‫ولی حتی با این جثه‌ی بزرگ،
‫هرگز نمی‌توانند با خیال راحت بچرخند،
‫چرا که فقط آن‌ها، غولهای ژوراسیک نیستند.
‫آلوسور.
‫تقریبا نه متر،
‫یکی از بزرگترین شکارچیان روی زمین...
‫در دوران آغازین سلطه‌ی دایناسورهاست.
‫دنبال فرصت است.
‫ولی او به دنبال دایناسورهای بزرگسال نیست.
‫این آلوسور به دنبال ‫یک شکار خیلی راحت‌تر است.
‫یک بچه دیپلودوکتس.
‫تازه از تخم بیرون آمده و اندازه‌اش ‫بزرگتر از گریب‌فروت نیست،
‫کوچکتر از آن است که در بین گله زندگی کند و ‫زیر دست و پا له شود.
‫در عوض، خودش باید گلیمش را از آب بکشد.
‫آلوسور، اگر بچه را پیدا کند، او را سریع...
‫یک لقمه‌ی چپ می‌کند.
‫بهترین امید بچه...
‫این است که تا حد ممکن، ثابت بماند.
‫آلوسور حس قدرتمدی دارد،
‫ولی طوفان، محل بچه را مخفی کرده است.
‫چیزی نمانده بود،
‫نه فقط برای یک دیپلودوکتس جوان.
‫برای افزایش شانس بقایشان،
‫این بچه‌ها باید تا جایی ‫ که می‌توانند، غذا بخورند،
‫و با سرعت هر چه بیشتر،
‫تا تبدیل به بزرگسالان عظیم‌الجثه شوند.
‫ولی درست موقعی که این دایناسورهای بزرگ ‫در حال خوردن گیاهان اطرافشان بودند،
‫خود درختان در حال تغییر بودند،
‫به طوری که حیات روی زمین را متحول می‌کرد.
‫روزی روزگاری، درختان فقط از باد ‫ یا آب برای پخش گرده استفاده می‌کردند،
‫ولی در عصر دایناسورها،
‫ابتکاری در رویش درختان رخ داد،
‫که تا امروز هنوز وجود دارد.
‫گل.
‫هر طرف 40 سانتیمتر،
‫این گل متعلق به یک نیلوفر آبی بزرگ در ‫جنگل‌های بارانی آمازون در آمریکای جنوبی‌ست،
‫و تنها هدفش، جذب یک حیوان ‫برای گرده افشانی‌ست.
‫با فرا رسیدن شب، گل، یک ‫رایحه‌ی قوی آناناس مانند ترشح می‌کند،
‫که این سوسک نمی‌تواند در برابرش مقاومت کند.
‫درست مثل اجداد باستانیش،
‫سوسک مسحور شده، ‫ناخودآگاه به داخل جذب می‌شود.
‫گلبرگ‎های بیرونی را کنار میزند،
‫خودش را به قلب گل می‌رساند،
‫به جایی که بهشت منتظر است.
‫داخل، هوای خوشبوی آنجا ‫ده درجه به نسبت هوای بیرون، گرمتر است.
‫اینجا، سوسک با خوشحالی از ‫گوشت آبدار گل می‌خورد.
‫ولی سوسک‌ها در عوض، ‫چیزی برای ارائه دارند.
‫گرده‌های گرفته شده ‫ از یک نیلوفر بزرگ آبی دیگر.
‫موقع خوردن، گرده وارد ‫قسمت‌های تولید مثل گل می‌شود.
‫با رسیدن سپیده‌دم،
‫گل بسته می‌شود،
‫سوسک را درون گلبرگ‌‍های مخملی خود می‌پیچد،
‫و گرده‌های چسبناک خود را به آن می‌چسباند.
‫هنگام گرگ و میش، گل یکبار دیگر باز می‌شود.
‫با کامل کردن هدف خود برای ‫کمک به درخت جهت تولید مثل،
‫رنگش را عوض می‌کند ‫و رایحه‌ی اغواگرش را از دست می‌دهد،
‫و اجازه می‌دهد سوسک ‫ که حالا غرق در گرده‌ی گل است،
‫پرواز کند،
‫و ناخواسته یک نیلوفر آبی ‫ بزرگ دیگر را گرده افشانی کند.
‫ولی رابطه‌ی بین گل‌ها ‫و سوسک‌های گرده افشانشان،
‫فقط شروع کار بود.
‫دیگر حشرات در دوران دایناسورها، ‫خیلی سریع دست به کار شدند،
‫در عوض شهد شیرین و مایع،
‫گرده را از گلی به گل دیگر می‌بردند.
‫در 130 میلیون سال پیش،
‫گل‌ها شفاف‌تر،
‫پر طراوت‌تر،
‫و متنوع‌تر شدند،
‫چرا که موقع جذب ‫ بهترین گرده‌افشانها، رقابت می‌کردند.
‫با انتشار گرده‌ها،
‫زمین از یک سبز بی‌انتها، تبدیل به...
‫اشکل متفاوتی از رنگ‌ها شد.
‫امروزه، ده برابر، گل‌های گرده افشان بیشتری...
‫در برابر مجموع ‫ گونه‌های دیگر سیاره، وجود دارد
‫هرچندف با شکوفه زدن دنیا،
‫دیگر موجودات شروع به سوءاستفاده...
‫از رابطه‌ی بین حشرات و گل‌‍ها کردند،
‫تخم‌گذاری...
‫در گونه‌های متفاوتی از شکار و شکارچی کردند.
‫عنکبوت‌ها بیش از ‫صد میلیون سال است که حضور دارند،
‫ولی حالا شروع به تنیدن ‫ ابریشم‌شان به تارهای پیچیده کردند،
‫و از این موج جدید حیات، سوآستفاده می‌کنند.
‫تا اواسط سلطه‌ی دایناسورها،
‫انفجاری در تنوع زیستی رخ داده بود،
‫که نشات گرفته از گل‌های گرده افشان بود،
‫که برای اولین بار در تاریخ زمین،
‫تنوع گونه روی خشکی، ‫از داخل دریا بیشتر شده بود.
‫ولی فقط موجودات کوچکتر به شیوه‌های جدید...
‫و بنیادی در حال تغییر نبودند.
‫این دینونیکتس است.
‫برخلاف ظاهر مهربانش،
‫یک دایناسور است.
‫یک بچه دایناسور.
‫دینونیکتس یعنی سهمگین پنجه.
‫ولیاین تنها نقطه‌ی قوتش نیست.
‫قوه‌ی بینایی تیز...
‫و شنوایی فوق‌العاده نیز دارد.
‫ولی چشمگیرترین سازشش، پرهایش است.
‫ساختارهای پرمانند ساده اولین بار ‫در دوران تریاس پدیدار شدند.
‫نه برای پرواز، برای گرم نگه داشتن.
‫گرم ماندن...
‫یعنی این شاخه از دایناسور، ‫این پایان مرگ،
‫می‌تواند شب و روز فعال باشند،
‫و زمنان بیشتری برای بزرگ کردن بچه‌هایشان ‫به عنوان عضوی از خانواده بدهند.
‫زندگی گروهی مزایای دیگری نیز دارد،
‫خصوصا موقع پیدا کردن غذا.
‫چرا که دینونیکتس گله‌ای شکار می‌کند.
‫و شکارچی باهوشی نیز هست.
‫طعمه‌شان، آرکانسوروس، ‫نیز یک دایناسور است،
‫ولی زندگی کاملا وتفاوت و ‫عموما گیا‌هخواری دارد.
‫ولی، چیزی که هر دو در آن مشترک هستند،
‫سرعت است.
‫رسیدن به طعمه‌شان یک چیز است.
‫زمین زدنش...
‫چیز دیگری‌ست.
‫با همکاری با همدیگر،
‫نوبتی طعمه را خسته می‌کنند.
‫پنجه‌های سهمگین‌شان، پایان سریعی را ‫برای آرکانسوروس خسته به بار میاورد.
‫با متنوع شدن دایناسورها،
‫خیلی‌ها به طور فزاینده‌ای ‫رو به زندگی اجتماعی آوردند.
‫ولی حتی آن‌ها را نیز نمی‌توان...
‫با اجتماعی‌ترین حیوانات دورانشان مقایسه کرد،
‫حیواناتی که درست ‫ زیر پایشان در حال تکامل بودند.
‫امروزه، در غرب آفریقا،
‫هنوز می‌توانیم نوادگان آن ‫حیوانات ابراجتماعی را پیدا کنیم.
‫موریانه‌ها.
‫یک خانواده‌ی بزرگ از خواهر و برادر،
‫به تعداد پنج میلیون،
‫همه بی‌وقفه برای کلنی کار می‌کنند،
‫و همچنین برای مادرشان، یعنی ملکه.
‫حشرات اجتماعی مثل موریانه‌ها...
‫اولین بار در دوران دایناسورها پدیدار شدند،
‫نباتات جدیدی را بازیافت می‌کردند،
‫در حالی که منبع اصلی غذای...
‫دشمنانشان بودند.
‫یک پیشاهنگ، بوی آنها را دنبال کرده.
‫با خبر این کشف جدید،
‫به سرعت به سمت آشیانه‌ش برمی‌گردد.
‫او یک عضو دیگر از ‫ این حشرات اجتماعی باستانی‌ست،
‫یعنی مورچه‌ها.
‫رقابت بین این گونه‌های رقیب،
‫بیشتر از چند میلیون سال است ادامه دارد،
‫به همراه مسابقه‌ی تسلیحاتی انقلابی.
‫در لانه‌ش، پیشاهنگ ‫یک ارتش را فرا می‌خواند.
‫این‌ها مورچه‌های شکارچی یورشگر هستند.
‫مثل یک سپاه آموزش دیده‌ی رومی،
‫هزار سرباز رهسپار جنگ می‌شوند.
‫وقتی به موریانه‌های کارگز نزدیک می‌شوند،
‫پیشاهنگ علامت می‌دهد،
‫و ستون مورچه‌ها پخش می‌شوند،
‫و تبدیل به موجی جهت شکستن می‌شوند.
‫حالا، با قدرت کامل،
‫پیشاهنگ دستور نهایی را می‌دهد.
‫حمله.
‫موریانه‌ها بی‌دفاع نیستند.
‫یک قبیله‌ی جداگانه از سربازان مسلح ‫برای محافظت از کارگرانشان تشکیل داده‌اند.
‫با گرفتن مورچه، سریع ‫تکه‌تکه‌ش می‌کنند.
‫ولی این مورچه‌ها، سلاح ‫مخصوص خودشان را دارند.
‫آنها نیش‌های زهردار خودشان را در تنها ‫نقطه‌ی ضعف رقیب باستانیشان فرو می‌کنند.
‫درست بین آرواره‌ها.
‫تلفات در نبرد قدیمی، ‫به سرعت زیاد می‌شود.
‫ولی مورچه‌های غارتگر، ‫ بر موریانه‌ها فائق می‌آیند.
‫نیروهای پیروز، مغلوب شده‌ها را جمع می‌کنند،
‫و به لانه برمی‌گردانند،
‫تا غذای کلنی شوند.
‫زیر زمین، مورچه‌ها ‫اوج دستاوردهای تکاملی خود را...
‫با رسیدگی به ‫ دوستان مجروح خود، نشان می‌دهند.
‫خیلی‌ها اعضای بدنشان را از دست داده‌اند.
‫ولی کارگرها، زخم مجروحین را لیس میزنند،
‫و با آنتی‌بیوتیک موجود در بزاقشان، ‫برای مداوای آنان استفاده می‌کنند.
‫بدون این کار، ‫بیشتر آنها می‌میرند.
‫ولی به لطف مداوا،
‫قادر هستند ظرف 24 ساعت، ‫دوباره به جنگ بروند،
‫حتی با عضو از دست رفته.
‫این تنها مثال از حیوانات، به جز انسان است،
‫که از دارو برای نجات ‫ جان یکی دیگر استفاده می‌کنند.
‫با همکاری همدیگر،
‫حیوانات اجتماعی مثل مورچه‌ها و موریانه‌ها ‫زیر پای دایناسورها به وفور رشد کردند.
‫ولی زمین زیر پای همه‌ی آنان، ‫هنوز در حال حرکت بود،
‫و باعث تغییرات لرزه‌ای شد.
‫نود میلیون سال پیش،
‫تغییر صفحات ساختاری زمین، ‫همچنان در حال تغییر شکل سیاره است.
‫با پخش شدن قطعات پانگه‌آ،
‫روی آب امدن ماگما، ‫شروع به بالا آوردن بستر دریا کرد،
‫و سطوح دریایی جهانی را به وجود آورد.
‫این امر، خشکی را در بر گرفت،
‫و دریاهای کم عمق بیشماری را به وجود آورد،
‫به همراه چندین قاره‌ی جزیره‌ای،
‫که هر کدام ویژگی و ‫آب و هوای خاص خودشان را داشتند.
‫با جدا افتادن در سرزمین‌های خود، ‫دایناسورها به سرعت پیشرفت کردند.
‫به همراه ‫دایناسورهای گیاهخوار و دد پایان پردار،
‫گروه دیگری از دایناسورها نیز ‫با موفقیت روبرو شدند.
‫پرنده‌پایان.
‫درست مثل دیپلودوکتس، ‫عمدتا گیاهخوار بودند،
‫ولی ارواره‌های تکاملی داشتند ‫که قادر به خرد کردن بودند.
‫به همراه رشد زندگی گیاهی،
‫زمین شاهد این بود که ‫ پرنده‌پایانی مثل مایاسورا،
‫یکی از بزرگترین ‫ گله‌های تاریخ زمین را شکل داد.
‫در سراسر دنیا، حالا دایناسورها ‫بر تمام زیستگاه‌های خشکی حکمرانی می‌کردند،
‫که سیاره‌ی در حال تغییر برای ارائه داشت.
‫ولی همزمان...
‫دودمان خودمان،اولین پستانداران راستین،
‫داشتند نهایت استفاده را ‫از فراوانی جدید می‌بردند.
‫در سایه‌ی غول‌ها،
‫این موجودات کوچک، محدود ‫به زندگی در حاشیه‌ها بودند.
‫ولی آنها نیز در حال تبدیل ‫ به حیوانات باهوش، اجتماعی بوند،
‫و قادر به حفاظت از بچه‌هایشان بودند.
‫امروزه، در جنگل‌های جنوب غربی استرالیا،
‫می‌شود گپوشه نظری...
‫به زندگی بعضی از این ‫ پستاندارن باستانی انداخت.
‫این یک نام‌بت است،
‫یک جانودر کیسه‌دار در خطر انقراض،
‫که گمان می‌رود فقط ‫سه هزار تا از آنان در حیات وحش باقی مانده.
‫مثل خیلی از نیاکان ماقبل تاریخش،
‫اون نیز با خوردن ‫ موریانه‌های خوشمزه زنده می‌ماند.
‫با استفاده از زبان بلند و چسبناکش،
‫آنها را بالا می‌کشد.
‫هر چه بیشتر، بهتر...
‫چرا که در آشیانه،
‫چند توله انتظار برگشتش را می‌کشند.
‫یک امر ضروری برای موفقیت پستانداران،
‫تکامل مراقبت والدینی بود.
‫زندگی دادن به بچه‌های کوچک،
‫و تغذیه‌ی آنان با شیر مادر،
‫تا زمانی که به استقلال برسند.
‫ولی برای این بچه‌های کوچک و ترسیده،
‫ممکن است این کار زمانبر باشد.
‫بیشتر پستانداران اولیه نه زره ‫ و نه جثه‌ای برای دفاع از خود داشتند،
‫ولی درست همانند جنگل‌های امروزی،
‫خطر همیشه در کمین بود.
‫پوست انداخته‌ی شده‌ی دشمن باستانیشان.
‫مار.
‫مارها همزمان با ‫پستاندارن واقعی تکامل پیدا کردند.
‫دست و پای ‫ نیاکان خزنده‌ی خود را از دست دادند،
‫و یک بدن خطی شکل دادند...
‫آنها را کاملا سازگار برای شکار در خفا کرد،
‫و در خفا، طعمه‌ی خود را ‫زیر گیاهان دنبال کنند.
‫ولی پستانداران جوان ‫کاملا بی‌دفاع نیستند.
‫مادرشان از آنها حفاظت می‌کند.
‫خطر را می‌بیند،
‫و هشدار می‌دهد.
‫ولی مار مستقیما دارد به سمت بچه‌هایش میرود.
‫به لطف مراقبت والدینی،
‫در این مثال، پستاندار برنده می‌شود.
‫ولی خزندگان صبور هتسند.
‫آنها این بازی را از زمان ‫ آغاز پیدایش دایناسورها انجام می‌دادند.
‫با رونق پستانداران، مارهایی که ‫از آنان تغذیه می‌کردند نیز رونق گرفتند.
‫امروزه، بیش از ‫ سه هزار گونه‌ی مار وجود دارد.
‫با بدن‌های مارپیچی...
‫به همراه عضله،
‫برای استفاده از تقریبا تمام ‫ زیستگاه‌های روی زمین، تکامل پیدا کرده‌اند.
‫حتی اقیانوس‌ها.
‫مثل خیلی از خزندگان،
‫پوستشان برای استتار بی‌نظیر است.
‫وقتی با سم همراه شود،
‫این تاثیر می‌تواند مرگبار باشد.
‫ولی پستانداران قابلیت‌های ‫دفاعی فوق‌العاده‌ای در جنگ تسلیحاتی...
‫با مارها در بیش از صد میلیون سال،
‫کسب کرده‌اند.
‫مار زنگی.
‫گاهی تا چند ساعت منتظر ‫رد شدن یک علامت گرما می‌ماند.
‫گرمایی که از یک ‫ پستاندار خونگرم و کوچک میاید.
‫ولی موش‌های کانگورویی، ‫ جونده‌ی متوسط تو نیستند.
‫آنها مهاتر بی‌نظیری را کسب کرده‌اند...
‫که درخور نامشان است.
‫مار زنگی خونسرد، منتظر می‌ماند.
‫می‌تواند هفته‌ها بدون غذا سر کند،
‫و فقط منتظر حمله باشد.
‫واکنش‌های‌ در کسری از ثانیه...
‫در باور صبر خارق‌العاده.
‫این‌ها، نهایت‌هایی هستند که در بازی...
‫مرگ و زندگی، می‌توانند...
‫تکامل پیدا کنند.
‫بعد از 150 میلیون سال حکمرانی دایناسورها،
‫قاره‌ها تقریبا ‫به جای امروزی تغییر کرده بودند.
‫در طول مسیر، آنقدر ‫ محیط‌های جدید ایجاد کرده بودند...
‫که دایناسورها ‫بیشتر از همیشه موفق شده بودند.
‫زیر پاهایشان، همه‌ی گروه‌های ‫ مهم حیوانی که امروز می‌شناسیم ...
‫زندگی می‌کردند.
‫سلسله‌هایی در تمام اعصار.
‫بازماندگانی از دوران دیگر.
‫به همراه آنانی که ‫ به تازگی پدیدار شده بودند.
‫ولی همه‌ی آنان توسط سلطه‌ی دایناسورها،
‫و یک حیوان نمادین که...
‫بر همه‌ی آنان ‫ حکمرانی کرد، به حاشیه‌ها رانده شدند.
‫قد، سیزده متر،
‫وزن، نه تن،
‫تعجبی ندارد که معروف‌ترین شکارچی...
‫تاریخ حیات در سیاره‌ی ما،
‫تیرانوسوروس رکس است.
‫ولی او تنها نیست.
‫یک تی‌رکس دیگر.
‫هر دو، همدیگر را برانداز می‌کنند.
‫تیرانوسوروس‌ها معمولا برای قلمرو می‌جنگند،
‫و حتی حاضر به همنوع‌خواری هستند.
‫ولی در ذهن این تی‌رکس مذکر چیز دیگری‌ست،
‫چرا که او یک ماده پیدا کرده است.
‫و این یعنی برای به دست آوردن دل ماده، ‫باید بهترین شگردش را نشان دهد.
‫ولی اگر در پیش قدم شدن اشتباه کند،
‫این آشنایی ظرف چند ثانیه تمام می‌شود.
‫حرکات مسحور کننده‌اش...
‫و صداهای خوشو بش او،
‫ظاهرا جواب درست را دریافت می‌کند.
‫و ماده، همراهی او را تقلید می‌کند.
‫ولی علامت نهایی اعتماد، ‫در معرض قرار دادن گردنش است.
‫با همدیگه، پیوند خود را شکل می‌دهند.
‫به مدت 150 میلیون سال،
‫دایناسورها به سیاره حکومت کردند.
‫هیچکس نمی‌داند اگر ‫حکمرانیشان ادامه پیدا می‌کرد،
‫جثه‌ی آنان تا چه اندازه رشد می‌کرد.
‫ولی در تاریخ حیات...
‫هیچ چیز ابدی نیست.