‫« سیارۀ زمین ۳ »
‫در زیر شبه‌جزیره یوکاتان واقع‌در مکزیک...
‫یک دنیای دیگر در جریان است
‫هزارتویی از غارها...
‫که ساختِ آب شیرین هستن...
‫..و برای تمام حیات بر روی زمین ضروری‌ان
‫آب شیرین به زمین و جاندارانی که ‫درونش زندگی می‌کنند شکل میده...
‫..به شگفت‌انگیزترین طرق ممکن
‫« قسمت چهارم: آب شیرین »
‫جنگل بارانیِ کاستاریکا.
‫همون‌طور که از اسمش معلومه، ‫بیشتر روزها در اینجا بارونیـه
‫اما فقط در فصل‌های بارانی
‫چنین باران‌های سیل‌آسایی می‌باره
‫و این باران‌ها همراه خودشون...
‫..موجود چشم‌نوازی رو میارن
‫«قورباغۀ درختی پرنده»
‫هزاران هزار از اون‌ها به اینجا میان...
‫..تا در این برکۀ تازه شکل‌گرفته ‫به دور هم جمع بشن
‫همگی یک نیاز اضطراری دارند.
‫جفت‌گیری.
‫این قورباغۀ ماده باید یک برگ پیدا کنه
‫و روش تخم‌گذاری کنه
‫این جفت‌گیری جنون‌آمیز ‫تنها یک روز به طول می‌انجامد...
‫..برای همین باید زودتر به خودش بجنبه
‫نَرهای مشتاق زیادی اینجا هستن
‫به ازای هر ماده، ۹ نر
‫و همگی آماده‌ان ‫با یک جهش وارد عمل بشن
‫بنابراین، پیدا کردن جفت ‫برای این ماده کاری نداره
‫اما دیگر نرها دربه‌در دنبال جفت هستن
‫برای این ماده، تا حد زیادی ‫جفت‌گیری پر از آشفتگی‌ـه
‫اوضاع داره از کنترل خارج می‌شه
‫البته این مشکل یک راه‌حلی داره
‫چند لگد دقیق...
‫..معمولاً کار رو درمیاره
‫مشکل حل شد
‫حالا اون و یارش بالأخره می‌تونن جفت‌گیری کنن...
‫..در یک آرامش نسبی
‫تخم‌ها جایگیری بی‌نقصی دارند...
‫..و مستقیماً بالای برکه آویزان هستن
‫اینجا یک پرورشگاه ایده‌آل ‫برای بچه‌قورباغه‌ها محسوب میشه
‫فعلاً کار اون در اینجا به پایان رسیده
‫سال آینده همراه با باران‌های شدید برمی‌گرده
‫آب‌های شیرین با همون سرعتی ‫که پدیدار می‌شن...
‫می‌تونه همون‌قدر سریع ناپدید بشه
‫جنوب شرقی سری‌لانکا
‫الان وسط فصل خشکی‌ـه
‫این تنها برکۀ باقی‌مونده ‫تا شعاع چند کیلومتریـه
‫تمساح پوزه‌کوتاه...
‫غول‌پیکر، به طول پنج متر
‫ده‌ها تن از این تمساح‌ها...
‫..زیر سطح آب پنهان شده‌اند
‫و بقیه هم...
‫..توی راهن
‫این تمساح نر چند ساعته که تو راهه
‫برکه، تنها جاییـه که اون ‫این شانس رو داره
‫که یک گوزن شکار کنه
‫یک گوزن بالغ انقدری هست که ‫تا پایان فصل خشکی کفافِ اون رو بده
‫اما شکار کردن صیدی که از حضورت خبر داره...
‫مستلزم چیزی حقیقتاً شگفت‌انگیزه
‫اون...
‫یک تله می‌سازه
‫با کندن چاله‌ای میره زیر گِل...
‫توی عمقی که بتونه ‫زیر پوشش گیاهی پنهان بشه
‫یک استتار بی‌نقص
‫اون تله‌ش رو درست لب برکه کار گذاشته...
‫..جایی که گوزن‌های تشنه ‫برای آب‌خوردن اول به اونجا میرن
‫این تمساح‌ها یاد گرفته‌ان ‫که چطور از نیاز مبرمِ
‫گوزن‌ها به آب شیرین سوءاستفاده کنند
‫آب‌های شیرین نه‌تنها زندگی ‫حیوانات رو متحول می‌کنن...
‫بلکه یک‌سری مناطق رو ‫به‌طور کلی دستخوش تغییر می‌کنند
‫هرساله، بیش از هزار میلیارد لیتر آب
‫وارد بیابان کالاهاری (در آفریقا) می‌شه
‫این آب‌ها از محلی که به شکل باران باریدند، ‫هزاران کیلومتر تا اینجا طی کرده‌اند
‫و با اومدنش...
‫بیابان کالاهاری رو...
‫..تبدیل به یک آبادی سرسبز می‌کنه
‫دلتای اوکاوانگو ‫[دلتا: زمینی مثلثی شکل که از آبرفت رودخانه پدید آمده]
‫این آب‌ها جاذبه‌ای برای ‫میلیون‌ها حیوان هستن
‫و برای برخی، الان بهترین زمان ‫برای بزرگ‌کردن یه خانواده‌ست
‫برکه‌نورد آفریقایی
‫و اون یک پدره...
‫که داره کشیک می‌ده
‫اون یک دونه که هیچ...
‫..چهار جوجۀ تازه متولد داره
‫اونا تا ۶ هفته قادر به پرواز کردن نیستن...
‫پس تا اون‌موقع، پدر تنها محافظ‌شونـه
‫راه‌رفتن بر روی آب براشون ‫چندان کار آسونی نیست...
‫پس اون باید برکه‌نوردی رو بهشون یاد بده
‫سیلاب براشون بهترین زمین تمرین‌ـه
‫و با گذشت دو هفته...
‫نه‌تنها جثه‌ی جوجه‌هاش دوبرابر شد...
‫اعتمادبه‌نفس‌شون هم بالا رفته
‫اما اینجا جای خطرناکی برای ول‌گشتنـه
‫اون ندای هشدار رو ارسال می‌کنه،
‫و جوجه‌هاش بلافاصله از حرکت می‌ایستن
‫اونا هنوز نمی‌تونن با پرواز کردن ‫خودشونو به جای امن برسونن
‫اما یک کاری هست که ‫اون می‌تونه برای نجات‌شون بده
‫که بسیار پرریسکـه
‫انقدری به تمساح نزدیک بشه ‫که حواسش رو پرت کنه...
‫و به امید خدا تغییر مسیر بده
‫مأموریت موفقیت‌آمیز بود
‫براشون علامت می‌فرسته ‫که همه‌چیز روبراهه
‫اما یکی از جوجه‌هاش نیست
‫فرزندش رو صدا می‌زنه...
‫..اما جوابی نمی‌گیره
‫کمی گل‌آلود شده، اما خوب و سرحاله
‫این جوجه فقط صدای پدر رو نشنیده بود
‫و زمانی که خطری تهدیدت می‌کنه،
‫همیشه پیشگیری بهتر از درمانـه
‫این پدر جوجه‌هاش رو، ‫هر چهارتاشون رو...
‫در شرف استقلال قرار داده
‫درحالی‌که برکه‌نوردان به خوبی
‫با زندگی در این دنیای سیل‌زده ‫سازگار شده‌اند...
‫این ساکنین دلتا، نه چندان
‫سگ خال‌خالی آفریقایی ‫[یا سگ وحشی آفریقایی]
‫اونا در حالت عادی ‫شکارچیان فوق‌العاده موفقی هستن
‫اما این گله‌ی پنج نفره ‫چندین روزه که چیزی نخوردن
‫مشکل پیدا کردن شکار نیست
‫این گله از «کل»ها (نوعی گاو) ‫فقط چندصد متر باهاشون فاصله دارن
‫اما بین‌شون آبی پرعمق قرار داره
‫گذر از اینجا کار خطرناکیـه
‫این سگ‌ها بر روی زمین خشک ‫می‌تونن با سرعت ۶۵ کیلومتر بر ساعت بدوند
‫اما کل‌ها زمانی که تهدید احساس می‌کنن ‫همیشه به آب‌های امن پناه می‌برند
‫اونا با سُم‌های باز و پاهای درازشون
‫می‌تونن با قدرت از آب عبور کنند
‫سگ‌ها اما نمی‌تونن
‫سرعت گرگ‌ها توی شنا به کل‌ها نمی‌رسه
‫اما استراتژی رو خوب بلدن
‫سگ‌ها، کل‌ها رو به نقطه‌ای می‌کشونن ‫که برتری با خودشون باشه
‫برشون می‌گردونن سمت خشکی
‫گلۀ سگ‌ها حالا می‌تونه ‫عقب‌افتادگی خودشو جبران کنه
‫امروز موفق شدند، ‫اما گله دوباره فردا باید شکار کنه
‫در اوکاوانگو،
‫حیوانات مدام باید خودشون رو ‫با رفت و آمدِ آب شیرین وفق بدن
‫اما مکان‌های نادری هم وجود دارن، ‫مثل این دریاچه مالاوی
‫که آب شیرین میلیون‌ها ساله ‫اینجا جا خوش کرده
‫و این باعث شده حیات تکامل پیدا کنه
‫و تنوع خیره‌کننده‌ای از گونه‌های جانوری ‫در اینجا شکل بگیره
‫در اینجا بیش از یک هزار ‫گونۀ مختلف ماهی وجود داره...
‫..بیشتر از هر دریاچۀ دیگری روی کره زمین
‫رقابت در این آب‌ها نفس‌گیره
‫با «سیکلید لیوینگستون» آشنا بشید
‫یک استادِ فریب
‫که دیگر ماهی‌ها رو گول می‌زنه ‫که خیال کنن مُرده
‫رنگ‌بندی خال‌دار بدنش ‫شبیه به جسمی درحال فاسد شدنـه
‫اما برای اینکه مُرده جلوه کنی...
‫باید لااقل...
‫نقش مرده‌ها رو بازی کنی
‫این بچه کسی رو گول نمی‌زنه
‫شاید جعل مرگ خودش باورپذیرتر باشه
‫خراب کرد
‫باید اجرای نامحسوس‌تری به نمایش بذاره
‫این قانع‌کننده‌تره
‫اما هدف‌گیریش رو باید بهتر کنه
‫نزدیک بود
‫به‌نظر دیگه اینجا ازش استقبالی نمی‌شه
‫در آخرین تلاش خودش...
‫حالا به‌نظر نفس‌اش رو هم حبس کرده
‫بالأخره موفق شد
‫فقط به یک میلیون سال تکامل نیاز بود...
‫و همین‌طور ثبات منحصربفرد ‫این دریاچۀ باستانی
‫در نزدیکی ساحل غربی آفریقای استوایی
‫جزیره آتشفشانی «بیوکو» وجود دارد
‫آب‌های شیرینِ اینجا ذات پرتلاطمی دارند
‫کمتر موجوداتی پا به ‫همچین آب‌هایی می‌گذارند،
‫اما کسانی که این جسارت رو دارند، ‫می‌تونن به پاداش بزرگی دست پیدا کنند
‫این گاوماهیان پس از ماه‌ها ‫رشد و تغذیه‌کردن در دریا
‫حالا آماده‌ی تولیدمثل هستند
‫و ایمن‌ترین محل برای تخم‌گذاری‌شون
‫جاییـه که دست شکارچیان دریا بهش نرسه
‫نوک این آبشار
‫که برای یک ماهی ‫بدون شک سفری غیرممکنـه
‫ولی در روزهای آتی، ‫این گاوماهی‌ها دگرگون خواهند شد
‫اونا تغییر رنگ میدن
‫دهان‌شون می‌چرخه ‫و مثل نوعی بادکش عمل می‌کنه...
‫که مسلماً بهش نیاز پیدا می‌کنند
‫چون تنها راهی که دارن... ‫به سمت بالاست
‫تا بالای آبشار ۳۰ متر فاصله‌ست
‫و اونا فقط ۲ سانتی‌متر طول دارن
‫معادل اینه که یک انسان بخواد از آبشاری
‫به ارتفاع ۱۶۰۰ متر بالا بره
‫میلیون‌ها گاوماهی قصد این کار رو می‌کنند...
‫..اما کمتر از ۱ درصدشون موفق می‌شن
‫این گاوماهی چند روزه ‫داره صخره‌نوردی می‌کنه
‫رسید!
‫اون ماهی‌هایی که به بالا می‌رسن ‫حالا می‌تونن آماده‌ی تخم‌گذاری بشن
‫و وقتی زمانش برسه، ‫بچه‌هاشون با جریان آب به دل دریا برمی‌گردن
‫قدرت خارق‌العادۀ آب‌های سیل‌آسا
‫اون رو تبدیل به برترین معمار سیارۀ ما می‌کنه
‫این شاید شبیه سطح ‫یک سیارۀ بیگانه به‌نظر برسه...
‫اما این الگوهای عجیب‌وغریب ‫آبراه‌هایی از آب شیرین هستن
‫که به سمت دریا در جریان‌اند
‫از ۳ میلیارد و ۸۰۰ میلیون سال پیش
‫که نخستین باران‌های تاریخ باریدند...
‫آب‌های شیرین به این سفرها مشغول هستند
‫اما امروزه، دو سوم بزرگ‌ترین دریاچه‌های ما
‫دیگر به اقیانوس راه پیدا نمی‌کنند
‫میزان محدودی آب شیرین ‫بر روی کره زمین وجود داره...
‫بنابراین انسان‌ها ‫روش‌های شگفت‌انگیزی ابداع کرده‌اند
‫تا مطمئن بشن آب شیرین همیشه موجود، ‫و پاسخ‌‌گوی تمام نیازهامون باشه
‫آب‌های شیرین حالا تحت کنترل ما هستن...
‫..اون هم در مقیاس‌های بسیار بزرگ
‫بزرگ‌ترین سیستم آب‌یاری دنیا
‫اینجا در پاکستان ساخته شده
‫شبکه‌ای عظیم از سدها و آبراه‌ها...
‫که رودخانۀ بزرگ «ایندوس» رو ‫منحرف و آبکشی می‌کنه
‫این سیستم برای آب‌یاری منطقه‌ای ‫به بزرگیِ کشور انگلیس استفاده می‌شه
‫این دنیای آب شیرین ساخت بشر
‫آب و معشیت
‫میلیون‌ها انسان رو تأمین می‌کنه..
‫..اما بهاش رو طبیعت پرداخت می‌کنه
‫یک موجود نادر در این ‫کانال آب‌یاری گیر افتاده
‫و آب اینجا بزودی خالی می‌شه
‫و به زمین‌های اطراف عرضه می‌شه
‫شمار این گونۀ در معرض انقراض ‫به ۲۰۰۰ عدد هم نمی‌رسه
‫دلفین رودخانۀ ایندوس
‫این دلفین ماده ۲۴۰ کیلومتر ‫از رودخانۀ اصلی دور افتاده
‫خودش به‌تنهایی نمی‌تونه برگرده
‫پس تنها چاره اینه که ‫این تیم نجات اون رو ببرنش
‫اون خارج از آب زیاد دوام نمیاره
‫بازگشت به رودخانه ‫سفری چند ساعته‌ست
‫زندگی اون حالا به این مردم وابسته‌ست
‫تنها در همین ماه ‫نزدیک به ۳۰ دلفین باید نجات داده می‌شدن
‫آب‌های شیرین فقط منشأ حیاتِ انسان‌ها نیستن
‫بلکه زیستگاه گونه‌های جانوری بی‌شماریـه
‫که بدون اون زنده نخواهند موند
‫آب شیرین نیروی حیات‌بخشِ
‫سیاره زمین است
‫« پشت صحنۀ ساخت سیاره زمین ۳ »
‫برای فیلم‌برداری از قصۀ در خطر انقراض‌ترین ‫دلفین آب‌های شیرین،
‫تیم سیارۀ زمین با یک کارشناس برجسته ‫همکاری کرد؛ اوزما خان
‫اولین باری که دلفین ایندوس رو دیدم،
‫واقعاً شگفت‌زده شدم ‫[اوزما خان؛ زیست‌شناس حیات وحش، ‫از صندوق جهانی طبیعت]
‫می‌دونین، آخه واقعاً موجود زیباییـه
‫عشق در نگاه اول بود. ‫خیلی منحصربفرده
‫اوزما بیش از ۲۰ ساله که ‫داره بر روی آخرین جمع باقی‌مانده
‫از این دلفین‌ها تحقیق و مطالعه می‌کنه
‫یه دلفین الان سرشو از اونجا آورد بیرون
‫دلفین دریاچۀ ایندوس ‫فقط تو آب‌های شیرین می‌تونه زندگی کنه
‫این گونه فقط در پاکستان ‫و نه هیچ‌جای دیگه یافت می‌شه
‫و الان فقط حدود ۲۰۰۰ تاشون ‫در دریاچۀ ایندوس باقی موندن
‫برای همین هر کدوم‌شون ‫برای خودشون خاص هستن
‫دنبال‌کردن این دلفین‌ها در آب‌های تیره ‫کار بسیار چالش‌برانگیزیـه
‫اونا فقط برای کسری از ثانیه ‫به روی آب میان
‫و این محافظت ازشون رو سخت می‌کنه
‫بزرگ‌ترین خطری که اونا رو تهدید می‌کنه ‫گیر افتادن در کانال‌های آب‌یاری‌ـه
‫اما اوزما شاید یه راه‌حلی داشته باشه
‫و با گروه نجات تیم می‌شه...
‫تا بلکه بتونن کاری بکنن ‫که تابه‌حال انجام نشده
‫این اولین باره در آسیا که می‌خوایم ‫ردیاب ماهواره‌ای
‫روی دلفین‌های رودخونه‌ای کار بذاریم
‫سنسورها روی این گونه تست نشدن،
‫یه‌کم دل‌مون شور می‌زنه، ‫اما اگر کار کنه،
‫پیشرفت به‌سزایی در ‫حفاظت از محیط زیست قلمداد می‌شه
‫اوزما بیشتر از ده ساله که ‫داره یک ردیاب مناسب می‌سازه
‫و امیدواره که به کمک اون ‫بتونه داده‌های مهمی جمع‌آوری کنه
‫درباره این‌که چگونه این دلفین‌ها ‫از این سدها و کانال‌ها عبور و مرور می‌کنن
‫اما برای نصب موفق ردیاب، ‫اول باید یه دلفین رو با موفقیت نجات بده
‫این برنامۀ نجات امروزه
‫من معمولاً حین نجات دلفین‌ها ‫خیلی دلشوره می‌گیرم
‫نذارید آب وارد سوراخ تنفسی‌اش بشه
‫و زیاد هم فشارش ندید
‫راستش این غواص‌ها خیلی باتجربه‌ان
‫ولی بخشی از وجودم همیشه نگرانـه
‫اونا حیوانات وحشی‌ای هستن ‫که هیچ‌وقت برخورد مناسبی باهاشون نشده
‫این کاری که دارن انجام میدن واقعاً پرخطره
‫احتمالش زیاده که دلفینـه تلف بشه
‫اما البته اینو با این مقایسه می‌کنن که ‫[نیک ایستون، تهیه‌کننده]
‫اگر اینجا بمونن، قطعاً تلف می‌شن
‫پس ناچارن متحمل این ریسک بشن
‫دلفین رو گرفتن؟
‫آره فکر کنم. گرفتنش ‫[عبدالله خان، فیلمبردار]
‫حالا سرعت خیلی اساسیـه
‫الان داریم با سرعت بالا می‌ریم ‫تا به محل رهاسازی برسیم،
‫و فکر کنم اوزما زودتر از ما رفت ‫و امیدوارم که
‫فرصتی جور بشه که ‫ردیاب رو به دلفین وصل کنه
‫اما عملیات‌های نجات ‫همیشه طبق برنامه پیش نمی‌رن
‫چی شده؟
‫شکستگی
‫بدو بیا اینجا! تشک رو بیار!
‫دلفین رو سریع به وانت ‫گروه فیلمبرداری منتقل می‌کنن
‫تانکر آب رو بیار!
‫ببرش جلوتر
‫اما بدون سقف و سرپناه،
‫دلفین حالا در معرض خطر بزرگ‌تری ‫به نام بی‌آبی قرار داره
‫ریسک خیلی بالاست، حتی همین‌الان
‫اون خیلی حیوون نازیـه ‫و دوست نداریم بمیره
‫آروم آروم، یواش‌تر برو
‫تیم تغییر مسیر میدن و خودشونو ‫به نزدیک‌ترین محل رهاسازی می‌رسونن
‫نباید بیشتر از این طولش بدن
‫اوزما بی‌خیالِ وصل‌کردن ردیاب می‌شه
‫خیلی حیف شد، ‫چون همه آماده بودیم
‫و از صبح خیلی هیجان داشتیم ‫و کاملاً مجهز بودیم،
‫ولی ایشالا تو عملیات نجات بعدی ‫فرصت مناسبی جور بشه
‫چند روز بعد، اوزما بالأخره فرصتی پیدا می‌کنه
‫امروز برای ما روز خیلی هیجان‌انگیزیـه
‫چیزی نیست
‫لحظه‌ای که بیشتر از ده ساله منتظرشیم
‫آروم باش
‫خب، می‌تونه بره
‫من خیلی خوشحالم، خیلی زیاد
‫به‌نظرم به موفقیت بزرگی دست پیدا کردیم
‫این شادترین لحظۀ تمام عمرمـه
‫ظرف چند هفته، ردیاب‌ها ‫از اطلاعات جدیدی پرده برمی‌دارن
‫اونا خیلی جنب‌وجوش دارن ‫که اصلاً انتظارشو نداشتیم
‫بعد یکی از دلفین‌ها به طرز عجیبی ‫تا ۴۶ کیلومتر از محل رهاسازی
‫به بالای رودخانه رفت، ‫و دیگه اینکه ما فکر می‌کردیم
‫اونا توی مسیل رودخانۀ اصلی می‌مونن
‫ولی از آبراه‌های کناری حرکت می‌کنن. ‫این خیلی جالبه
‫ردگیری حرکات اون دلفین‌ها
‫به اوزما کمک می‌کنه که بفهمه
‫اونا کِی و کجا گیر میفتن...
‫..و می‌تونه از آیندۀ این حیوانِ ‫در خطر انقراض حفاظت کنه
‫در قسمت بعد...
‫..جنگل‌ها
‫دنیایی مخفی...
‫که در اون زندگی تمام جانداران ‫شدیداً درهم‌تنیده است...
‫..اون هم به غیرمنتظره‌ترین طرق ممکن